گویش بختیاری درزبانزدها

 

 

ü      پیلانِه دّر نِهاد

Pilane dar nehad

پولهایش را گم کرد یا باخت

ü      پس صوه* خیلی دیره

Pas sovah khyli direh

پس فردا خیلی دیر است

ü      پوسِتِه قلفتی کّنُم

Pusete ghelefti kanom

پوست ترا یکجا میکنم

ü      پیا خُوس مّلُونِه

Piya khos malaoviyeh

مردخودش شناگر است

ü      پارِنُ خدا بیامرزه

Paren khoda biyamorze

پارسال راخدا بیامرزد*کنایه از کارگذشته دیگر بازگشت ندارد)

ü      پِیایّل زِمُفلسی خوار ایبُون گُوسیّل زِلّری

Piyayal ze mofgesi khar eibun gusiyal ze lari

مردان ز تهی دستی خوار میشوند وگوسفندان از لاغری

ü      پِیا چارُشونِه خیلی سخته

Piya charshune khyli sahte

آنمرد چهارشانه خیلی محکم ودلیر است

ü      پّی پاش نِیبُو

Py pash nibu

زیاد بدنبالش نیست(تعقیبش نمیکند)

ü      پّلوارِس کِرد

Palvares kers

گوشت را آویزان کردگوسفند را چاق کرد

ü      پِیشُونِیسّ خّیرِه

Pishunis khyreh

پیشانیش خیراست

ü      پُورنِید بِس

Purnid bes

باو فشار آورد تا به دیوار چسبید

ü      پُوزّسه بخاک اِیمالِن

Puzese be khak eimalen

پوزه اش را بخاک میمالند(اورا تنبیه میکنند)

ü      پُوز پرس*خطا نِیکُنِه

Puz pores khata nikone

 تفنگ دهن پرش خطا نمیکند

ü      پُر پوسِسِه

Por puseseh

پرپوستش میباشد(یعنی این قیمت دیگر بالاترین است)

ü      پّرزیِنِس* کِرد تابِس نّزّنِه

Pazines kerd ta bes nazane

اوررا با خار پوشاند تا گراز آنرا نخورد(تا معنی گراز نر را میدهد)

ü      پّس مّنِده شیرِن نیخُورُم

Paz manden shiren nikhorom

پس مانده شیر را نمیخورم ( کنایه از روح سرکش ومغروراست)

ü      پوسُهِ درختِنِه رّندُم

Pose darakhtene random

پوست درخت را تراشیدم

ü      پِیشِت اِیگُو اِیخّندِه          پّسِت ایرهِ اِی بّنده

Pishet eigo eikhandeh paset eireh eibandeh

روبروی توکه باشد با تو بگووبخند دارد ولی پشت سرت هزار وصله ناجور بتو می بندد

ü      پِلتِه بِل مِن اّفتّو خُوت بِشین مِین سا تِیِه نّورُ دار

Pileteh bel men aftao khot beshin mine tiye navordar

پولت را در آفتاب بگذار وخودت در سایه بنشین وچشم از او برمدار

ü      پیشتِ ایگُوم عیبی نداری       پّسِت اِیگوُم سّرنّور داریِ

Pishet eigom aybi nedari paset ei gom sar navord ari

جلوی رویت میگویم عیبی ندار           پشت سرت میگویم سربرنداری

٭ پس صوه: پس فردا خیلی دیر است کنایه از شتاب درانجام کاراست که به اصطلاح کار امروزرا به فردا میفکن

٭ پار:  واژه پار فارسی باستان است که در گویش بختیاری استعمال زیاد دارد وحکایت وروایت چند هزارسال تاریخ است می بینم در شعر شاعران هزار ساله "شهر غزنین نه هماست که من دیدم پار"

*پرز:خارهای مخصوص است که با آن خرمنهای کوچک را می پوشانند تا از گزند حیوانات در امان بماند

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

 

گویش بختیاری درزبانزدها

       

 

 

ü      پا نِه وُرچین زِیّتُر

Paneh vorchin zitar   

زود پابردار (گامهایت را تند کن )

ü      پاسه زِ گلیمِ خُوس درازتر کرد

Pase ze gelinkhose deraztar kerd

پاراازگلیم خودش فراتر نهاد

ü      پا دّویسِه کِرد تا کارِسِه راس کرد

Pa dovise kerd ta karese ras kerd

برایش فعالیت کردتا کارش درست شد

ü      پارو پِیرار رّهددِی تازّ س مّکُو

Paro pirarrahd di tazasmako

سخن پارسال وپیرارسال را تازه مکن که گذشته است

ü      پاس وّر کُلوِست

Pas varkoluvest

پایش به سنگ خورد وافتاد

ü      پا پِلیچّک دابِس

Papeliechak dabes

پا به پشت پایش گذاشت که زمین بخورد

ü      پا گِرهِدِه کُرکِه

Pa gerehdeh korke

پسره روی پا ایستاد

ü      پا تِه وردار

Pateh vordar

تند بیا (گامت را تند بردار)

ü      پِیا چّندی وّنگِه

Piya chandi vangeh

مرد چقدر بیحال است

ü      پِیا گّپِیه مّنده یادگارِ پِیایّل٭

Piya gapiyeh mandeh yadegare piyayal

مردبزرگی است بازمانده از مردان

ü      پِیانه رُمنید کِه نُورِیساد

Piyane romind ke navorisad

مردرا انداخت که بلند نشد

ü      پُشتِس بِه کُهِ لارِه٭

Poshtes be kohe gareh

پشت او به کوه لار (کلار) است

ü      پّندوّ کِردِه

Pandao kerdeh

ورم کرده است

ü      پُفیسِه دِر وِردِن

Pofiseh derverden

جگر سفیدش را در آوردند

ü      پیرونی کرده

Piurni kerdeh

تب کرده و بیحال است

ü      پِیلانه وّندی به اّو

Pilane da nehad

پولهایش را گم کرد یا باخت

ü      پّتّس وّندِی به اّو

Patas vandi  be ao

پته اش را به آب انداختی (رازش را بر ملا کردی)

 

 

٭ پیا اصطلاحی است برای مردان بزرگ ، شجاع وبی باک این واژه مرد که بهمه اطلاق میشود فرق زیاد دارد این واژه ریشه اوستائی دارد یعنی حماسه ساز، کسی که در جنگها شجاعت از خود نشان میدهد

٭  کوه لار که همان کلار باشد در منطقه لار چهارمحال قرارگرفته که قله آن همواره از برف مستور است

 

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

 

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 2 پ )

 

پِیا چارُشونِه خیلی سخته  : piya charshune khyli sakhte   -  انمرد چهارشانه خیلی محکم ودلیر است

پِیا اِین بّخُو  : piya ein be khao   -  مرد درخواب است

پّل بُریده٭ داس مُرده  : pal boredeh dashmordeh   -  زن گیسو بریده ، مادرش مرده است

پُلوکِه بارِش کِرد  :  polokeh bares kerd   - طعنه وکنایه بارش کرد

پّو زار بِپاش نِیدُ  : pao zar bepasnid   -  کفش به پاهاش نیست

پّی پاشُ نِیبُو  :  py pas nibu   -  زیاد بدنبالش نیست (تعقیبش نمیکند)

پِی اِش بُرِیدِن  : pye sh boriden   -  بدنبالش رفتند

پِیِکس کِرد  :  pikes kerd   -  آنرا تهی کرد

پِلغار نِدارِه  : pelghar nedareh   -  کارش بی نظم وترتیب است

پِیشُونِیسّ خّیرِه ٭ : pishunis khyreh   - پیشانیش خیر است

پُورنِیدس بِس  : purnid bes   -  به او فشار آورد تا به دیوار چسبید

پُوزّسِه بخاک اِیمالِن  :  puzese be khak eimalen   -  پوزه اش را بخاک میمالند(او را تنبیه میکنند)

پُوز پُرسِ خطا نِیکُنِه  :  puz pores khata nikone   - تفنگ دهن پرش خطا نمیکند(همیشه تفنگ ساز نقش اساسی در تیراندازی با تفنگ داشته چنانکه در جنگ اصلان خان در قرون پیش در بختیاری در شعر حماسی مردم از تفنگ ساز به بدی یاد شده

دّستِهِ ماری زّنا تفنگ نسازی               ما بُور هّفت تیره خّرد دِروِِی بِبازی

ای تفنگ ساز دستت را مار زند وتفنگ نسازی که مادیان بو هفت تیر خورد وشروع کرد به بازی کردن

پُرپوسِسِه  : por puseseh   -   پر پوستش میباشد (یعنی این قیمت دیگر بالاترین است) بیشتر درمورد گوسفند وگاو استعمال میشود

پُر وپِیک دارِه  : poro pik dareh   -  پروخالی دارد (هرچیزی خوب وبد دارد)

پّرز٭ینس کِرد تابِس نّزّنِه  : pazines kerd ta bes nazane   - اورا با خار پوشاند تاگراز آنرا نخورد(تا معنی گراز نر را میدهد)

پّی جُورش یِنبُو  :  py juresh nibu   -  زیاد بدنبالش نیست ، سراغش را نمیگیرد

پّیُ پاس یِنبُو  :  py pas nibu   -  بدنبال او نمیرود

پلکاس ایزّنه٭ : pelkas eizaneh   -  پلکهایش میزند

پّس مّندِه شیرِن نیخُورُم  :  pas mandeh shiren nikhorom   -  پس مانده شیر را نمیخورم (کنایه از روح سرکش ومغرور است)

پّس کالِس کِردمُ  :  paskales kerdom   -  اورا پس از موعد کشت کاشتم

پشم وپِیلِیس رِهده  : pashmo pilish rehde   -  پشم وگوشتش دراثر بیماری تحلیل رفته

پوسُهِ درختِنِه رّندُم  : pose darskhtene random   -  پوست درخت را تراشیدم

پِیلُتِه بِل مِن اّفتّو خُوت بِشین مِین ساتِتِه نّورُدار  : pileteh bel men aftao khot beshin mine sa tiye navordar   -  پولت را درافتاب بگذار وخودت در سایه بنشین وچشم از او برمدار

پس پرِیکّ مّندِبِرت مّندُم  : pas parig mandiret mandom   -  پس پریروز منتظرت ماندم

پیشت ایگُوم عیبی نداری           پّسِت اِیگوم سّرنّور داری

Pishet eigom aybi nedari paset ei gom sar navord ari

جلوی رویت میگویم عیبی نداری ، پشت سرت میگویم سربرنداری

٭ زنان بهنگام سوگواری، مردان بزرگ واقوام نزدیک گیسوان خود را میبرند تا ارادت خود را به مرده نشان دهند این احترام وتقدس از نظام باوری دوران میترائیسم است

٭ دیدن ماه نو، نگاه اول بامداد، اولین فروشی که صبح زود انجام شود، به آدم خنده رو دست دادن (دس خیری وم شوند) یعنی دست خیری بمن کشید همه از باورهای خوب وماندگار است که در خطه بختیاری باقی مانده است

 

٭پرز خارهای مخصوص است که با آن خرمنهای کوچک را می پوشانند تااز گزند حیوانات درامان بماند

٭ پلک زدن – گیوه وارونه شدن از باورهایی است که هرکدام با اینده پیش بینی شده همراه است پلک زدن حاکی از آمدن مسافر است ، وارونه شدن گیوه شگون ندارد.

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 1 پ )

 

پامّنِه مِین حّرفام  : pa maneh min harfam   -  حرف در حرفم نیاور

پانِه وُرچین زِیّتُر  :  paneh vorchin zitar    -  زود پابردار(گامهایت رو تندکن)

پاسه زِ گلیمِ خُوس درازترکرد  :  paseh ze gelimekhos deraztar kerd  -  پاراازگلیم خودش فراتر نهاد

پادّویسِه کِرد تا کارِسِه راس کرد  : pa dovise kerd ta karese ras kerd   -  برایش فعالیت کردتاکارش درست شد

پاروپِیرار رّهددِی تازّس مّکُو  :  paro pirarrahd di tazasmako  -  سخن پارسال وپیرارسال را تازه مکن که گذشته است

پاپِلیچّک دابس  :  papeliechak dabes  -  پابه پشت پایش گذاشت که زمین بخورد

پالّونِس خُلِه  :  palunes khaleh  -  پالانش کج است

پاگِرهِدِه کّرکِه  :  pa gerehdeh korke  -  پسره روی پاایستاد

پاتِه وردار  :  pateh vordar  -  تند بیا (گامت راتندبردار)

پِیاچّند وّنگِه  :  piya chandi vangeh  -  مردچقدر بیحال است

پِیا واخُس رِی گِل بوه  :  piya gapiyeh mandeh yadegare piyayal  - مردبزرگی است بازمانده از مردان

پِی پتیه هّمّس  :  peh patiyeh hamas  -  همه اش سودخالص است

پُشتِس به کُه لارِه  :  poshtes ve kohe gareh  -  پشت او به کوه لار(کلار)چهارمحال است

پّندوّ کِرده  :  pandao kerdeh  -  ورم کرده است

پیرونی کرده  :  piruni kerdeh   -  تب کرده وبیحال است

پّتّس وّندِی به اّو  :  patas vandi beao  - پته اش را به آب انداختی(رازش رابرملاکردی)

پیلانِه دّرنهاد  :  pilane dar nehad  -  پولهایش را گم کرد یا باخت

پس صوه خیلی دیره  :  pas sovah khili direh  -  پس فردا خیلی دیراست

پوسِتِه قلفتی کنُم  :  pusete ghelefti kanom  - پوست ترایکجا میکنم

پیا خُوس مّلُونه  :  piya khos malaoviyeh  - مردخودش شناگراست

پارِنُ ٭خدا بیامرزه  :  paren khoda biyamorze  - پارسال را خدا بیامرزد (کنایه از کارگذشته دیگر بازگشت ندارد)

پِیا یّل زمُفلسی خوارایبُون گُوسیّل زلّری  :  piyayal ze mofgesi khar eibun gusiyalze lari  -  مردان ز تهی دستی خوار میشوند وگوسفندان از لاغری

پیا چارُشونه خیلی سخته  :  piya charshune khili sakhteh  -  آنمرد چهار شانه خیلی محکم و دلیر است

٭واژه پارفارسی باستان است که درگویش بختیاری استعمال زیاد دارد وحکایت وروایت چند هزار سال تاریخ است

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

 

گویش بختیاری درزبانزدها

ü      بُیت خُونی زُنگُل

Byt  khuni zangal

شعرخوانی زنان (درمراسم عزاداری وعروسی دستجمعی میخوانند)

ü      بِهُونِه شّه تُو اّفّتونِه دارِه

Behunesah tao aftaone dareh

چادر سیاه طاقت آفتاب را دارد

(چادرسیاه که بهنگام کوچ ایل بر می افرازند)

ü      بِیُو بُگُمِت چّند اُشتُروُن کُوهِی بِخواس        هرکِی تُونِه خواس اّرکافّری هّم بُو

Biyao bogom chand oshtorunkohi bekhas harki tone khas ar kafari ham bu

بیا بگویمت هرکه ترا دوست میدارد اورا بقدر اشتران کوه دوست داشته باش اگرچه کافری باشد

ü      بِهیِگ دّمِ پّردِه قسمت کُجِه اِیگردِه

Behig dame pardeh ghasmat kogeh eigarden

عروس کنار پرده خانه است ،ولی قسمت کوه به کوه بدنبال او میگردد

آب در کوزه وما تشنه لبان میگردیم ،یار در خانه وماگرد جهان میگردیم

ü      بِید بِیکّس

Bid bikas

تک درخت بید رو میگویند

(محلی نیز هست در نزدیکی چلگرد کهرنگ که محل ییلاقی طایفه بابادی است)

ü      بِجا دِلبّر مُو یّه دِلبّردُ دارُم

Bej a delbar mo ya delbard darom

بجای دلبر معشوقه من کسی را دارم که دلش مانندسنگ است

ü      بُندِ سیزِنُ رِیّ مُیناسِه

Band sizan ri mynaseh

بندسوزن روی روسری اوست

ü      بِه پا پاتِه نّتلِنِه

bepa pateh natelneh

مواظب باش پایت را له نکند

ü      بِه چِزنی گُوشتُمِه تا اُستُخونُم

Be chezni gushtome ta osotokhunom

گوشت مرا تا استخوان میسوزانی

ü      بیُورِی کُولُم پات تّپِیِه

Biyaori kulom p at patiyeh

روی دوشم بیا که پایت برهنه است

(اینرا درمقام طعنه وسرزنش میگویند)

ü      بُهُونِه که تّو بارون ِ داره

Bohuneh ke tao barune dareh

چادرسیاه است که طاقت باران را دارد

ü      بِه میش اِیگُون بِجِه            بگرگ اِیگُون بِگِرِش

Be mish eigon bejeh be gorg eigon begeresh

به میش میگویند فرار کن          به گرگ میگویند بگیرش

کنایه از آدم های دورو

ü      بِه بِنگست گُهدِن سِوِکی یا سنگینی ؟  گُهد سِوِکی سنگینی دّسِ خُومِه

Be bengesh goheden seveki ya sangin gohd seveki dangini dase khomeh

به گنشجک گفتند سبکی یا سنگینی ؟         گفت سبکی وسنگینی دست خودم است

(هرکس احترامش بدست خودش است)

ü      بِنگشِتِ بُردِن بِهِشت       چریندو ایگُد وطن وطن

Bengeshte borden behesht shernido gohd vatan vatan

گنجشک را به بهشت بردند فریاد زد که وطن وطن

هرکسی درهرجا که زاده شد آنجا برایش بهشت است

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

گویش بختیاری درزبانزدها

 

ü      بّلا جبی بِیدُ

Bel a jebi bid

تعجبی بود

ü      بی بّروُ گّرُد

Biberao bargard

برو برگرد ندارد

ü      بّلا بِگری که چُونُو نازی

Bala begeri ke chono nazi

بلا بگیری که این چنین زیبائی        

ü      بّلا گِرهِدِه رِی دِرّخت

Bala gerehde rahd ri derakht

بلا گرفته رفت روی درخت (کنایه از کار بد)

ü      بی گُلنِسا سُوار مایُون بِید

Bi golnesa suvare mayun bid

بی بی گلنسا سوار مادیان بود

ü      بی اّفّتو مُونِیدُ مِس

Bi aftao mo nydo mes

به این آفتاب سوگند که من اورا ندیدم

ü      بُلیطُ هُول هُولی

Balit hol holi

بلوط پخته درآتش وخاکستر

ü      بِی مو خُوت اِیدونی که هیچی

Bimo khot eiduni ke hichi

بی من میدانی که بی ارزشی

ü      بِل وا دُرنُگ

Bel va dorong

لحظه ای صبرکن

ü      بّلا کُم تِیّر قّضابِتُ نّدِراهِه

Bala kom tire ghaza bet naderahe

بلکه تیر قضا(سرنوشت) بسویت نیاید

ü      چِویلِ دّور کّمّر باد اِیوشِنیدسِ دِلِ کّر کارِتی تّرِه دُو دّراّنجِنیدِس

Chvile daore kamar bad eiyaoshnides dele kor karlitare dodar anenides

چویل(سبزی کوهی) دورکمر راباد بهرسو میبرد (تکان میدهد) دل پسر خونین تر است ودختر اوراباکارد عشق خودآنرا قطعه قطعه کرد(ازشعروادبیات مردم)

ü      بی ساز اِیّرخسِه

Bi saz eirakhse

بی ساز میرقصد

ü      بّخت بّختِ اّوّلِه

Bakht bakht avaleh

شانس اگر هست همان شانس نخستین است

(کنایه از ازدواج است که همان ازدواج اول بهتراست)

ü      بّختِ مُردِیلت

Bakht mordiyalet

سوگند به بخت مردگانت

ü      بّختِ بّوم

Bakht baom

سوگند به بخت پدرم(بیشتر این سوگند بمرده است)

ü      بِهیِگِن بگو خُسی دا نِیبوُ

Behi gen bogo khosi da nibu

عروس رو بگو که مادر شوهر هیچوقت مانند مادر نمیشود

ü      بِی گُداربِه اّو زِید

Bigodar be ao zid

بدون دانستن گداربه آب زد

بدون مطالعه و نقشه کارراانجام داد

ü      بِه آسِیو اِرِه حّر دارِه نّه حُور

Be asiyao eireh ne her dareh na hur

به آسیاب میرود نه خردارد ونه خور (کنایه از آدم بی هدف)

ü      بِمال رّهِس نِیدادِن اِیگُو د مُو کّهخُدا

Bemal rahes nidaden eigod mo kahkhodam

به آبادی راهش نمیدادند میگفت من کدخدایم

ü      بِه فِیس اِرِه به ناز اِیاهِه

Befis ereh be naz eiyahe

به تکبر میرود وبا ناز برمیگردد

ü      بُهار اِرِه پائیز اِیاهِه

Bahar ereh poeiz eiyahe

بهار میرود پائیز برمیگردد (کنایه از تاخیر در مسافرت)

ü      بّنگِ بُوس نِیا

Bange bus niya

بانگ وبوئی از او نمیائید (از او خبری نمیاید)

ü      بّدنّوینی گّگُو

Bad navini gegu

بد نبینی برادرم (درمقام تعارف)

ü      بِنُگروکّلِه نِدارِه

Bangeru kaleh nedareh

بنگرو(نامی است برای مردان) سرش از خودش نیست

(کنایه از تهور وجرات)

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گویش بختیاری درزبانزدها

 

ü      باج سویل سُونِه

Baj sevil suneh        

باج سبیل میگیرد

ü      بارتم نید که وادس چپ کار کنم

Bartom nid keva dase chap karkonom

عادت ندارم که با دست چپ کار کنم

ü      بالُمِه چرخ اشکناددلمه زمونه

Balome charkh eshkenad delome zamuneh

بال مرا چرخ شکست ودلم رو زمانه این لّخ از شعری است که درمردم رایج است

ü      بازی بازی نومس نهاد قاضی

Bazibazi nomes nehad ghazi        

الکی الکی نامش رو قاضی نهادند

ü      باافتو اوید وا افتو رهد

Ba aftao evyd ba aftao rahd

با آفتاب آمد      با آفتاب رفت  (یعنی عمرش کوتاه بود)

ü      باد آورد خدا سی هوشه چین

Bad everd khoda si huche chin

باد را خدا آورد که خوش چین کارش رو بکند

عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد

ü      بادوّس مِین کّلّس

Badvas  min kalas

باد در کله اش افتاد

ü      بایِم تّل جاس مِنِه جنگله

Bayom tal jas mine janglge

بادام تلخ جایش در جنگل است

کنایه از اینکه جنس بد هرگز ببازار نخواهد آمد

ü      باج گر ز باج دهی نیترسه

Baj ger zebaj dehi nitarse

باجگیر از باج دادن هراسی ندارد

ü      بُردیسِه سی خُوتُ

Bordiseh si khot

آنرا برای خودت بردی

ü      بُردیسِه تا آسماری دس زس نیو ورداری

Bordiseh ta asemari daszes nivord ari

تا کوه آسماری اورابردی         باز دست ازاو بر نمیداری

ü      بُرده واّ بُوس

Bordeh va baos

او به پدرش برده است

ü      بُرگنِهِ وّنّد

Borgeneh vand

ابرو را بالا انداخت

ü      برد زمونه هنی وچهره س نخرُده

Barde zamune hani ve chahras nakharde

هنوز سنگ زمانه به کمرش نخورده است

ü      بِرِشتُم وسُهدم سِت

Bereshtomo sohdom sit

سرخ شدم سوختم از داغت

ü      برنه که ول کنی دا خوسه ایجوره

Behane ke vel koni da khose eijureh

بره را که رها کنی خودش مادرش رو می یابد

ü      بّر اّفتو بشین سانهِ بپا

Bar aftao beshin sane bepa

در آفتاب بنشین و سایه رو تماشا کن

ü      بُزنِ وپا خُس اِیکشِن وِِ دار مِیشِن وا پا خوس

Bozen vepa khos eikeshen vedar mishen va pa khos

بزرا با پای خودش بدار میکشند ومیش راهم با پای خودش

من اگر نیکم اگر بدتوبرو خودرا باش ، که گناه دگری برتو نخواهند نوشت

ü      بُز که اّجِلِس ایا نون شونه خوره

Boz ke ajales eya nun shune eikhoreh

بز که اجلش آمد نان چوپان رو میخورد

ü      بجور جاته بنه پاته

Bejur jateh beneh pateh

اول جایت را پیدا کن بعد پایت رو بگذار

هرکه اول بنگرد پایان کار ، اندر آخروانگردد شرمسار

ü      بّسکی باد خُوبِید بارُون اّم گِلِس وّس

Baski bad khu bid barunam vas be geles

از بس باد خوب بود باران هم بهمراهش آمد

(کنایه از روی هم آمدن مشکلات)

ü      بّدِتِه بِفرشِن بِه آسِیوُ           خُووته بِفرشن به میلسِ

Badete befrshn be asiyao khuneteh befrshn be myles

پسر بدت را به آسیاب بفرست وپسر خوبت را به مجلس بزرگان

که هرچیزی بجای خویش نیکوست ، جهان چون خط وخال وچشم وابروست

ü      بّعدِ پائیز و کُله نِمِدی

Bahde poeizo kolah nemedi

بعداز رفتن پائیز کلاه بر سر می نهی

نوش داروئی وبعداز مرگ سهراب آمدی ، سنگدل این زودتر میخواستی حالا چرا

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 6 ب )

 

بن دوه گرهدن  : bon –du(h)-garhden   -  ذوب کردن کره وگرفتن دوغ آن

بند وابیدن  : band-wabeden   -  بسته شدن ، قطع شده ، پای بند شدن

بنر  : be-nar   -  مخفف بنیهر ، نگاه کردن

بن زم  : bon-e-zom   -  دوتیرک بالا وپایین تمدار، به بالایی : بن زم جلو وبه پایینی : بن زم پایینی گویند، چوتمدار= سردار

بن سیزن  : ban-sizen   -  بند سیزن

بنشین  :  beneshin  -  جای سکونت

بنک  : be- nok   -  درشخم زدن نوک گالایین شیاری سطحی برزمین گذارد، شخم نامطلوب

بن کو  : bon-ku   -  خویشاوندان که دراملاک شریک یا همجوار باشند ، املاک شراکتی

بنگ  : bong(bang)   -  بانگ ، اذان

 بنگ بو  : bang-e-bow   -  (بانگ پدر) فریاد وشیون در مرگ عزیز

بنگ رس  :  bong-ras   -  مسافتی که بانگ برود

بنگ زیدن  :  bong-ziden   -  بانگ زدن

بنگشت  :  bengesht(d)   -  گنجشک

بنگ کردن  : bong- kerdan   -  صدازدن ، کمک خواستن

بنگ گدن  : bong- goden   -  اذان گفتن

بنگ ورآوردن  : bong-ver-averden   -  بانگ برآوردن در مرگ کسی ، فریاد زدن

بنگ ورستادن  : bong-verestaden   -  بانگ برخاستن ، درهنگام شنیدن خبر مرگ کسی شیون کردن

بنگه  : bon- gah   -  سرچشمه ، سرچشمه جوی

بنوش  : benawsh   -  بنفش

بنووّ  : be-nov   -  نوبت نگهداری چوپان ، بدین گونه که وقتی چندنفر مشترکا" چوپانی بگیرندوعده می نهند که هرکدام مدت معینی اورانزدخود نگهدارنداین مدت را بنووّ آن کس گویند

بنه  : bene   -  بنیهر مخفف بنگر

بنه  : bone   - بارو وسایل

بنه  : bane   -  وسیله توری بافته شده از موی بز برای حمل محصول دروشده

بنه بستن : bone- basten   -  باروبنه ر ابستن ، آماده کوچ شدن ، پهن شدن بوته (خیاروگوجه ) بر زمین

بنه کن  : bone-kan   -  ریشه کن

بنه کن وابیدن  : bone-kan-wabeiden   -  ریشه کن شدن ، برای همیشه به جایی دیگر رفتن

بنه گه  : bone_gah   -  جایگاه ، یکجا نشین

بن هلی  : bon- holi   -  گرده

بنه وار  : bone-war   -  جای برافراشتن سیاه چادر، ده

بنه وندن  : bone-vanden   -  بته انداختن ، روییدن غله

بنیچه  : bonicha   -  بنیان ، خانواده ، نوعی مالیات بوده است

بو  :  bow   - پدر(بئو= بوه)

بو  : bu   -  بوی ، بوی لیش – بوی بد ، بو به ره ناهادن ، کنایه از اهل فهم ونصیحت بودن- بو کف دست ناهادن: بو ناهادن

بو برنگ  : bu-bereng   - بو وخاصیت ، عرضه

بوت  : but   -  تنه درختی که درون آن را در طول چون جوی برای خوردن آب حیوانات یا رساندن آب به آسیاب درآورده باشند

بو دا  : bow- da   -  پدر مادر ، پدربزرگ مادری

بو دادن  : bu-daden   -  بوی دادن ، تف دادن

بو دل  : bu-del   -  بوی دل ، عزیز دل ، جان دل ،درموقع ناز کردن کودک گویند

بور  : bur   - سرخ ، سرخ مایل به قهو ه ای

بورچال  : bur-chal   -  اسب بور پیشانی سفید، آدم گیج ومنگ

بورکنیدن  : burkeniden   -  بغض کردن

بورنکین  : burnekin   -  انتظار

بورنکین دار  : burnekindar   -  منتظر

بوروی  : borovi   -  بورانی

بورهستن  : burehesten   -  روییدن

بوسیره  : bowsir   - پدر همسر، خسی ، این کلمه کاربرد کمی دارد

بوف  : buf   -  تشکجه کاهی درون تهده (گهواره)

بوف زیدن  : buf zaden   -  تاول زدن

بوق علمی  : bugh-alami   -  کنایه از :باریک وبلند قد

بوکردن  : bu-karden   -  بو کشیدن، فاسد شدن، بودادن

بوکرده  : bukarden   -  فاسد شده

بوکشیدن  : bu-kashiden   - بو را استشمام کردن ، آنکه چیزی را دریابد

بوکف دست ناهادن  : bu-kaf-e-dast-nahden   - بوناهادن : بوکردن ، ازبین بردن ،تمام کردن ،از غیب خبر داشتن

بونه  : buna   -  بهانه

بونه واوندن  : bu-wa-vavnden   -  از بهانه انداختن

بو ور داشتن  : bu-wor-dashten   -   بوی بد گرفتن ، گندیده شدن

به آره وندن  : be-aroh-vanden   -  آره

به اشکم زیدن  : be-eshkam-zaden  -  به شکم زدن

به او زیدن  : be-aw-zaden   -  به آب زدن ، از رودخانه گذشتن ، کنایه (خودرابه خطرانداختن )

به او وستن  : be-aw-vasten   -  درآب افتادن وشنا کردن، غرق شدن

به او وندن  : be-aw-vanden   -  در آب انداختن ، نیست ونابود کردن ، به هدردادن

به بارت  : be-bart   -  دم مرگ ، دم کارد، گا که به بارته : گاوه در حال مرگ است

به تاز  : be-taz   -  به تاخت ، شتابان

به تک وکرا  : be-tak-o-kora   -  تک وتنها ، تک وتوکی

به تنگ  : be- tang  - دل نگران ، دلواپس ، سی گئوم به تنگم : برای برادرم ناراحتم

به تی خو دیده  : be-te-kho-dida   -  به چشم خود دیده

به تیگ زیدن  : be-tig-zaden   -  برپیشانی زدن ، کنایه از :به رخ کشیدن ، باعث حسادت شده

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 5 ب )

 

بلا کردن  : bela-kerden    -  گم کردن

بلا گردوّ  : bala-gardov   -  بلاگردان، قضاگردان

بلا نسوت  : bala-nesvat   -  بلانسبت

بلاواره وابیدن  : balaware-vabiden   -  آوراه شدن

بل بشو  : belbeshu   - آشوب ، بل بله شو هم گویند

بل بل  : bal-bal(pal-pal)   - نانی است که کودکان پس ازنان پزی مادر می پزند،بل بلی

بل بل  : bel-bel   - سو سوی چراغ

بل بل او  : bol-bol-aw   - چشمه ای که آب آنبا قل قل بیرون می آید

بل بلو  : balbal-e- gush   - گیاهی ست با برگهای پنجه پنجه ای و کرکدارکه بیشتردرکنار جویها می روید= پشمینه

بلست  : belest  - وجب ، واحد سنجش طول

بلشت  : belesht   -  قیافه شکل ، بلشت ادمی : شکل آدمی (ملشت )

بلشه  : bolesha   -  فتنه گر، توطئه گر

بلشه  : boleshe   -  آن چه پس از ذوب کره در هنگام تهیه روغن در ته دیگ می ماندکه آن را سرخ کرده، می خورند، بلشه روغن

بلغ  : bologh   -  صدای آب هنگامی که سنگ درآن اندازند، دمیدن در آب خصوصا هنگام آشامیدن

بلغ زیدن  : bologh-zedan   - دمیدن غیر عمد درآب یا هر مایعی هنگام آشامیدن

بلک  : balak   -  آفتابگیر کلاه ، نرمی لاله گوش

بلک  :  balk   -  بلکه

بلکدار  : balak-dar   -  کلاه لبه دار، کلاه آفتابگیر داشته باشد

بلکل  : belkol   -  کلا"، تماما"(بن کل benkol )

بلکم  : bolkom   -  پرمدعا ، پرکام

بل کندن  :  bol- kanden   -  از جا پریدن ناگهانی براثر ترس ، کنایه از عصبانی شدن

بلکه  : belkeh   -  تحفه ، هدیه

بلکه بردن  :  belkeh-borden   -  بردن هدیه برای عروس

بلکه بندوّ  : velkeh- bandov   - بلکه بندان ، مراسم دادن هدیه به عروس که نشانه قطعیت یافتن نامزدی ست

بلگ  : balg   - برگ درخت ، رشته : آش رشته ، کاربرد نونم بلگ چه درختیه : نمیدانم برگ چه درختی ست کنایه از اصل ونسب او بی خبرم( نمی دانم کیست )

بلگ پشت پا  : balg-e-posht-e- pa   -  آش رشته که چندروز پس از رفتن مسافر می پزند

بل گر  : bol- ger   -  گیرنده توپ در بازی چوتل حریفان برای تصنیف روحیه او گویندبل گر کور: گیرنده توپ کور باد

بل گرهدن  : bol-geraden   -  توپ یا چیزی را ازهوا گرفن، ازجاپریدن بر اثر ترس یا عصبانی

بلگه  : balga   - برگه ، برگه پایان خدمت

بلند کردن  : bolond kerden   - بلند کردن ، طولانی کردن ، برداشتن : دزدیدن ، بیدار کردن

بلند نشین کردن  : bolond- neshin-kerden   -  نشست و برخاست کردن ، معاشرت کردن

بلنگ بلنگ کردن  : beleng-beleng-kerden   -  پخش کردن ، پراکنده کردن

بلوری  : boluri   -  خرخره : تشنی ج – بلوریس کلوس زاله : گردنش مثل کرفس نورسته سفید وزیباست

بلوک  : boluk   -  حکومت ، قدرت

بلهر  : belher   -  گیاهی مانند کرفس ولی بدبو وتلخ

بلیط  : balit   - بلوط، میوه بلوط

بمونی  : be-muni   -  بمانی، نام دختر. (وقتی خانواده ای نوزادانش بمیرند نام بمونی بر کودک تازه متولد شده نهند به امید این که بماند.وقتی هم خانواده ای دختر زیاد داشته باشد نامهای چون : بسی ، دهدربس (ختربس)، هیم بس (همین بس)، زیاتی (زیادی)

نخاسته (نخواسته ) ودخیل نهند

بن  : ban   -  درخت ومیوه بن ، پسته کوهی

بن  : bon   -  بیخ ، ته ،کنار ، بغل ، کاربرد ، بن برد بیدن : (کنار سنگ بودن کنایه بدبخت وبیچاره بودن )، بن چاله : ( کنار آتشدان)

بن  : ben   -  مخفف بنیر، بنگر

بنا شادی  : be-na-shadi   - به ناشادی

بن تو  : bon-tu   -  انتهای خانه

بن توک  :  bon tuk   - روغنی که پس از ذوب کره تا ظرف می ماند که به آن آرد می افزایند و میخورند- بدو – بدو

بنجوکهی  : bonjo-kohi  -  گیاهی که از آن صمغ گیرند

بنچک  :  bomchak   - بنچاق ، اصل ونسب ، دودمان

بن چین  : bon-chin   - تارهای بدون کرک بالا وپایین قالی

بندار  : bendar   -  سربالایی

بنداشته  :  bendashta   -  برجسته ، بالا آمده

بند به لنگ  : band-be-leng   - بازی با طناب است

بند تمبووّ  : badn-tombov   -  بند شلوار ، کش

بند سیزن  : band-sizen   - بند آراسته به سکه که زنان برخود آویزند

بندگووّ  : bandegov   -  بندگان

بندل  : badal   - عدل ، بسته بزرگ ، بندل پیل ( بسته وپول )

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

 

 

 

 

سال نو مبارک

سلامتی ،سروری ، سالاری ، سربلندی ،

 سرور، سرفرازی ، و سعادت راکه بهترین

 هفت سین سال است برایتان ارزو دارم

( نوروز 87  را پیشاپیش تبریک میگویم)