یکشنبه دهم دی 1385
قوانین گویش بختیاری (6)
جزئی که درفعل ، شخص،یعنی اول شخص،دوم شخص،سوم شخص،را نشان میدهد.
شناسه ها دودسته اند شناسه های مفردوشناسه های جمع
شخص مفردیاجمع شناسه زمان گذشته زمان حال
اول شخص مفرد om vandom انداختم venom اندازم
دوم شخص مفرد I vandi انداختی vani اندازی
سوم شخص مفرد e vand انداخت vane اندازد
اول شخص جمع im vandim انداختیم vanim اندازیم
دوم شخص جمع in vandin انداختید vanin اندازید
سوم شخص جمع en vanden انداختید vanen اندازند
سوم شخص مفردزمان گذشته شناسه ندارد.
درافعالیکه بن ماضی آنها مختوم به "دd "است،تمایلی شدید هست به اینکه "دd "حذف شود درنتیجه برخی ساختهای زمان گذشته این افعال وبالطبع شناسه ها(اول شخص وسوم شخص مفردوسوم شخص جمع)دگرگون شده تغییرمی یابد.
ساخت کامل ساخت مخفف ساخت کامل ساخت مخفف
اول شخص مفرد zeydom-zeym =زدم زیدم زیم ovveydom –oveydom =آمدم اویدم اویم
دوم شخص مفرد zeydi =زدی بدون تخفیف زیدی oveydi = آمدی بدون تخفیف اویدی
سوم شخص مفرد zeyd –zey=زد- زید- زی oveydi – ovey اوید – اوی =آمد
اول شخص جمع zeydim =زدیم بدون تخفیف زیدیم obeydim بدون تخفیف اویدیم=آمدیم
دوم شخص جمع zeydin =زدید بدون تخفیف زندین oveydin بدون تخفیف اویدین =آمدید
سوم شخص جمع zeyden zeyn- زدند-زیدن-زین oveyn –oveyden اویدن – اوین = آمدند
ماضی مطلق
ساختار آن :
بازستم bazestom رقصیدم بازستیم bazestim رقصیدیم
بازستی bazesti رقصیدی بازستین bazestin رقصیدید
بازست bazest رقصید بازستن bazesten رقصیدند
ماضی استمراری
ساختار آن:
ابازسم ebazestom می رقصیدم ابازستیم ebazestim می رقصیدیم
ابازستی ebazest می رقصیدی ابازستن ebazesten می رقصیدند
ابازست ebazest می رقصید ابازستن ebazesten می رقصیدند
ماضی مستمر(ملموس)
ساختارآن :
هی انیشتم hey eneyastom داشتم نگاه میکردم
هی انیشتی hey eneyasti داشتی نگاه میکردی
هی انیشت hey eneyast داشت نگاه میکرد
هی انیشتیم hey eneyastim داشتیم نگاه میکردیم
هی انیشتین hy eneyastin داشتید نگاه میکردید
هی انیشتن hey eneyasten داشتند نگاه میکردند
ماضی نقلی
ساختار آن :
وستمه vastome افتاده ام وستی مه vastime افتاده ایم
وستی یه vastiye افتاده ای وستی نه vastine افتاده اید
وسته vaste افتاده است وستنه vastene افتاده اند
ساختار بالا نشان میدهد که در زبان بختیاری برخلاف زبان فارسی شناسه ها به فعل اصلی می چسبدوفعل معین (بودن)بدون تغییر می ماند.
ساختار اصیل ماضی بعید همچون دیگرارکان زبان بختیاری از تعدی زبان فارسی مصون نمانده و میرود که فرو ریزد وفراموش شود،چرا که امروز بختیاریان این فعل رو تحت تاثیر ساختار زبان فارسی آن صرف میکنند یعنی شناسه ها را به فعل معین می چسباند ونه فعل اصلی بدین صورت :
اویده بیدم oveydevedom آمده بودم
برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف : آقای عبدالعلی خسروی

