تاریخ وفرهنگ بختیاری

ثابد کردن : sabed _kerdan    - ثابت کردن

ثابد وابیدن : sabed_wabedan   -  ثابت شدن

ثلق سینه  : sely_e_sina   - ثقل سینه – بیماری سل

سغ سرسینه : seygh_ e_sar_sina  -  ثقل سینه – آنچه باعث رنج وعذاب شود

(فهرست 1  - ج)

جا  : ja   -  مکان – بعوض – رختخواب -  کاربرد :به جا آوردن – شناختن

جا بدم  : ja –be –dam   -  درجا – فورا- توقف یک شبه در کوچ

جا بد نری  : ja – bad- nari   -  جای بد نروی – دربازگشت از مراسم عزا به همدیگر گویند

جا بُزگل : ja – bozgal   -  آغل بزها (گوسفندان)

جاجا کردن  : ja –ja- karden   -  این جا وآن جا کردن – تغییر جا دادن

جاجسته  : ja – jasta  -  ازجا گریخته  ،آنکه از ایل وطایفه خود به دیگرطایفه کوچ کرده باشد. مهاجر

جا خرمِن  : ja – kharmen   - خرمنگاه

جادیه  :  ja – diya  -  مگسک تفنگ – هدف (دیه)

جار زیِدن  : jar- ziden  - فریاد زدن

جاروُکار  : jaru – kar  -  رفتگر

جاز  : jaz   _ درختچه ای که درکنار رودها ونهرها روید (گیاه داروئی )

جازک  : jazak   - پرنده ای کوچک مانند گنجشک

جازه هزار زوّ  : jaze – hezar – zov   - پرنده ای است چون هدهد ولی بدون کاکل – (کنایه از آنکه زبان دیگران را بداند وهم رنگ جماعت مب شود – آدم پرحرف

جاکت  : jakat   -  ژاکت

جا کِردن  : ja – karden   - جای دادن

جِا کن کردن  : ja- kan – karedn   -  تغییر مکان دادن

جِا گایِل  :  ja – gayal  -  طویله گاوها

جِا گِر  : ja – ger   -  جای گیر – چیز پر حجم

جِا گر وابیِدن :  ja- ger- wabiden   -  مستقر شدن

جِا گرو کردن  : ja- goro – karden   - جابه جا شدن بقصد ناشناس ماندن

جِا گرهِدن  :  ja – garhen  - جای گرفتن – مستقر شدن – تسکین یافتن – کتک زدن – حمله ور شدن (پورستن )

جِا گه  : ja – gah   -  جا ومکان

جال جغله  :  ja- jeghele   -  جوان – جاهل جغله

جِا مندن  : ja – manden   - برجای ماندن – ارث نهادن

جِاندار : jandar   - ژاندارم

جِاندار مِلی  :  jandar- meli   -  ژاندارمری

جِانیست کردن  : ja - nest- karden   - نابود کردن

جِا وار  : ja – war  - جاوارگه

جاوارگه  :  ja – wargeh   -  جای بار انداختن – جاواره (وارگه ) – کاربرد آن:تهنیده ک منزلگاه تهی از علف

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 19:16 |  لینک ثابت   • 

گویش بختیاری درزبانزدها

ü      تِیکِه صُحویِ بردمِین بغل

Tikeh sovi bard min bagaleh

لقمه صبح مانند سنگی است که دربغل آدم آماده پرتاب است

ü      تُوم نون حُونه پزی اِدِه

Tom nun hune pazieideh

طعم نان خانگی میدهد

ü      تُوربِه *گا تلِه

Torbega tahleh

گیاه ترب گاوی تلخ است

ü      تیر مرِ زِنگ تو کارِی بِید

Tire mersenge to kari bid

تیر مژگان تو اثر داشت

ü      تیِپمُی

Tipomy

ای سالارم

 

*ترب گاوی بوته ای است که برگهای پهن دارد وتلخ است ولی سمی نیست که گار آنرا میخورد

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 17:49 |  لینک ثابت   • 

گویش بختیاری درزبانزدها

ü     تُوم بّوس نِید

Tome baos nid

تخم پدرش نیست

ü     تُو رِسِ گرهد ورّهد

Tores gerehdorahd

خط سیرش را گرفت ورفت

ü     تّما سا ایخوی بِگریِس

Tamas eixoy(eikhoy) beris

تو نگو میخواهی اورا بگیری

ü     تُومِ لیش اِیِده

Tomelis(tomelish) eideh

طعم بد میدهد

ü     تِیه کالکی

Tiyeh k alaki

چشمانش مثل کالک گشاد است

ü     تو مِِیری ٭لُری خّردُم

To miri lori

تو بمیری لری خوردم

ü     تُومِس نِیگرُم

Tomes nigerom

مزه اش را نخواهم چشید

ü     تیاس چّندی سُورِن

Tiyas eandi(chandi) surden

چشمانش چقدر شورند

ü     تُو گّپ

Tao gap

تب بزرگ (تب حصبه را گویند)

ü     تُو سّرد

Tao sard

تبی که با لرز همراه است(تب مالاریا)

ü     تُو لازُم

Tao gazem

تبی که دراثر عفونت داخلی است

ü     تُو لّرز

Tao larz

تب و لرز

ü     تِین خّونِید

Tiyan xaonid(khonid)

یکی از چشمانش را بست

ü     تِیتِنک٭ وّند

Titenak vand

سنگ روی آب پراند

ü     تُو رِس کور آبید

To res kur abid

خط سیرش روی زمین گم شد

ü     تِی بّوس مُو شُو نُم

Ty baos mo sunom(shunom)

نزد پدرش من شبانم

ü     تّمدارِنِه سّرپا کُن

Tam dsrene sar pas kon

دار قالی بافی را برافراز

ü     تُوچُری٭ راس کرد

Toesh chori ras kerd

نان روی آتش درست کرد

 

 

٭ سوگند خوردن آنست که جان طرف را بخوری وبگوئی تو بمیری، دربختیاری این سوگند بالاترین تعهد اخلاقی است.

٭  سنگ ریز پهن را روی آب می اندازند، سنگ پس از چندبار جستن در آب فرو میرود

٭ آتش هیزم را آماده کرده وخمیررا روی آن می اندازند نانی کلفت آماده میشود،گاهی هم روی تاوه داغ آن را آماده میکنند

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

نوشته شده توسط پوراندخت در 16:58 |  لینک ثابت   • 

ü     تلمیتن بس ری مایون

Tal miten bas ri mayun

رختخواب ها را روی مادیان بست

ü     تنگِ گوشش گُهد

Tange gushes gohd

بیخ گوشش گفت

ü     تشینم درد

Tesh nimdard eikonh

گلویم درد میکند

ü     تزبهنه بگرنِس

Tazbene ne begarned

تسبیح را بگردان

ü     تکلتونه وازِین بُوّرِ اوبال

Takal tunev va zin buvaresou bal

رکاب وعرق گیروزین را بداخل بگذار

ü     تکُلِنِه٭ پُرس گُو گّندُم

Takulene poresko gandom

تاپوی کوچک را پراز گندم کن

ü     تو مگو کوری که دونم گلی به تیمه

To mago kuri ke dunom goli be tiyame

تو مگو کوری که میدانم خاری در چشمم هست (عیب مرابپوشان)

ü     تّنیِرتا گّرمِه توُن ایدرِ ارِه

Tinir ta garme nun eideraeh

تنور تاگرم است نان در میاورد

ü     تو زبی نُونی مُو زبی شُونی   خدایا خوت ایدونی

To ze bi nuni mo ze bishuni khoda khot eiduni

تواز بی نانی گله میکنی من از بی شبانی خداوندا خودت گواه باش

ü     تیری که ومُِو نّخُوره به هُمسا بُخُوره که جُوالِ کّهِ

Tiri ke ve mo nakhoreh be homsa bokhoreh ke jurale kahe

تیری که بمن نخورد به همسایه بخورد بهتر، که او جوال کاه است از نظرمن

ü     تّوارِث پاکِه

Tavares pake

تبارش پاک است

ü     تّلواسِهِ چِنِی

Tzalvase cheni

برای چه هیجان داری

ü     تیِتُمستون٭ وّ سِه جنگ شیرون

Titomestun vase jange shirun

درمحل تیتمستان جنگ شیران در گرفته

ü     تّوِری در ورد

Taori derver

تبخال در آورد

 

 

٭ تاپوی گلی کوچک

٭ سماق درختی است که در جنگلهای بختیاری میروید به تعداد زیاد وآنرا تیتم میگویند دراین محل به سبب انبوهی آنرا تیتمستان میگویند که در گذشته جنگ درون ایلی در آنجا روی داده است.

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 14:19 |  لینک ثابت   • 

ü      تّرکنه وّنِده بِه اّو

Tarkeane vande be ao

ترکه رادرآب نهاد (مکتب خانه های قدیم چوب را تر میکردند وبعد به کف پامیزدند)

ü      تُرکِست تا حُونِه

Torokest ta huneh

نم نم راه رفت تا خانه

ü      تِرکمُون زِید

Terkmun zyd

ازهم شکافت

ü      تّرخُیِنه راسُ کِرد

Tar khine ras kerd

نوعی شوربا یا آش است که با سبزی کوهی بنام ترخینه درست میشود

ü      تُشمالا اِی و اُوبال کار ایکُنن

Toshmala eibalo oubal kar eikonen

نوازندگان اینسوی وآنسوی مشغول نواختن هستند

ü      تِدِرگ اِویدِه

Tederg evydeh

تگرگ آمده است

ü      تُپ تّپ گُروسّک اِی بازِن

Tap tap gorusak eibazen

بازی پنهان شدن وگریختن

ü      تّش بِیار مّعریکهِ

Tash biyare mahrike

آتش بیار معرکه

ü      تّشِن گُلنید

Tashen golnid

آتش را روشن کرد

ü      تّاتّم رّهد به کُه

Tatam rahd bekok

عمویم به کوه رفت(تمام منطقه چهارلنگ به عمو میگویند تاته)

ü      تش گرهده چندی ملوسه

Tash gerehdeh chandi maluse

آتش گرفته چقدر زیباست (در مقام ستایش وتعریف)

ü      تش وکارت گرا

Tash ve karet gera

آتش بکارت بگیرد(درمقام تعریف)

ü      تشت گرمم نکرد اما دیت کورم کرد

Tashet garmom nakerd ama dit kurom kerd

آتشت گرمم نکرد اما دودت کورم کرد

 مرا به خیر تو امید نیست شر مرسان

ü      تش دلم کور آبید

Tashe delom kurabid

آتش دلم خاموش شد (حرارتم پائین آمد)

ü      تش ایکنم پری بمون نشونه

Tash eikonom pari be mun nashuneh

آتش میکنم که پری ها فرار کنند(افسانه پری وموجودات خیالی)

ü      تنا بنده ای چو نوُمبا

Tena bandeei chonomaba

هیچ کس اینطوری به خطر نیفتد

ü      تُنگِه پاس تخته

Tange pas takhte

کف پایش صاف است

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 23:20 |  لینک ثابت   • 

 

ü      تاتو بِیُوی گابِه گا اِیره دُونّ به دُونّ

Ta to biyoi gabega eiveh dun be dun

تا تو بیائی گوساله بزرگ میشود ویکبار دوشیدن تمام میشود ودوشیدن بعدی فرامیرسد

ü      تا مال بِه اِیُ وارِ   ارِهُ وِایِ دایره

Ta mal be ei vare areh be ei dareh

تا مال در این وارگه است   ارهُ هم آویران است

تانان در سفره هست آدم شکمو پایش نشسته است

ü      تا رهی نرِی مِردِنِه نِی از مائیِ

Ta rahi nari merdene nies maei

تاراهی نروی مرد را آزمایش نمیکنی   ویژگیهای مرد درسفر شناخته میشود

ü      تا داریم سّرُ اِیدرِاریم           همی که نِداریم پیت ایوِراریم

Ta darim sar eideramrim hamikened arim pit eiverarim

تاداریم(تروتی داریم) سرکشی میکنیم وبدمستی ولی همینکه تهی دست شدیم التماس میکنیم وبخود می پیچیم

ü      تا نکشی رنج     نیخوری آش برنج

Ta nakeshi ranj nikhori ashberenj

تا رنج نبری آش برنج نمیخوری

نابرده رنج گنج میسر نمی شود      مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد

ü      تا دیر نبوی دُوس نیبُوی

Ta dir nabuei dus ni buei

تا دور نشوی قدر دوست را نمی فهمی

ü      تا جُو تّنگِه زِس بِپر

Ta ju tange zes beper

تا جوی تنگ است از آن عبور کن

ü      تا تّس آ علیداده

Ta tas aalidaden

یعنی با آعلیداد بستگی دارد باید از او ترسید(آ علیداد قهرمان جنگاوری بود)

ü      تا ترِس تپُنید بِس

Ta atares tapnid bes

تا میتوانست کیسه رو پرکرد

ü      تاتِه زا وازائیم با یُک

Tateh za vazaeim v ayak

با همدیگر پسر عموئیم

ü      تا آرمُونُم وِراجُونُم ایدِرا

Taarmunom vera junom eidera

تا آرزویم برآید جانم از بدن جدا میشود

ü      تا تِیت کار ایکنه دّشتِه لردیه

Ta tit kar eikone dashte gardiyeh

تا چشمت کار میکند دشت لم یزرع است

ü      تا تو زنی وِ کندکا     ایل رهده به اندکا

Ta to zani be kendeka eil rahde be andeka

تا تو به باسن خود بزنی       ایل به اندکا٭ رسیده

(کنایه از آنست که تا تو بیای وبا این طفره رفتن ها روزگار بگذرانی ایل به محل خود رسیده است )

ü      تا نیُوفته کارُم   سراغم نیا خُور ز مارُم

Ta nayufte karom soraghom niya khor ze marom

تا کارم وبارم از بین نرفته پسرخاله ام به سراغم نمی آید

ü      تا دِل نسُوسِه هّرس نیِرسه

Ta del nasuse hars nirize

تا دل نسوزد اشک نمیریزد

تا دلی آتش نگیرد حرف جان سوزی نگوید  حال ما خواهی اگر از گفته ما جستجو کن

ü      تجیرِس کِردِن

Tejires kerden

حیات را دیواری از نی کشیدند

 

 

٭اندکا : اندیکا قسمت گرمسیری بختیاری است که کوچ زمستانه را درخورد دارد

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 16:28 |  لینک ثابت   • 

نشانه های آوا نگاری (فهرست 15  ت )

 

تیکه  :tika  - لقمه – تکه – قسمت – مقداری

تیکه حرام  : tika-harom   - لقمه حرام

تیکه زیادی ورداشتن : tika-ziyzdi  - لقمه زیادی – کاری یا چیزی که از شان کسی بیشتر باشد

تیکه زیدن  : tika-ziyden  - لقمه برداشتن

تیکه نکه  : tika-noka  - خرده ریز – پاره پوره – تکه تکه

تیگ  : tig  - پیشانی – کاربردآن:تیگ به تیگ ،درمقابل تیگ به تیگ افتو: روبروی آفتاب – تیگ نوشت : سرنوشت – تیگ نویس : نویسنده سرنوشت(خدا)- سرنوشت

تیل  : til – توله جوجه (تیله) – تیل بنگشت : جوجه گنجشک – تیل پمبه یی :جوجه دنبال جوجه ها کنایه از لاغرونحیف

تیل تر  : til-e-tar  - بسیارجوان

تیل کردن  : til-karden  - توله کردن – جوجه درآوردن

تیله زن  : til-zan  - زن کم سن وسال

تیله گژدین  : til- gazhdin  - بچه عقرب – تیله عقرب – پروریدن – دشمن را

پروریدن

تیم  : tim  - بته چندروزه گیاهان که بخواهند نشا کنند – تولکی – اصل ونسب-کاربرد آن تمی خوو داشتن :اصل ونسب داشتن

تیمارکردن  : timar-kardan  - رسیدگی کردن – نگهداری کردن – مرتب کردن وآراستن

تیّ مشکی  : ti-moshki  - چشم موشی – چشم کوچک – آنکه چشمان ریزی دارد

تیمه ناهادن  : tima-nahaden  - کاشتن نشاء –دسته گل به آب دادن – کاربد کردن- روسیاه شدن

تینا  : teyna  - تنها (تّینا)

تین تین  : teyn-teyn  - پایان هرچیز مثل آرد یا برنج که با تکان دادن ظرف خارج می شود. تین تین آرد: ته مانده آرد- پایان آرد

تیمیل  : taymil   - تکمیل

تینگر  : tingor  -  سنگ کوچک که بتوان با انگشتان از زمین برداشت وپرتاب کرد

تینگر تینگر کردن : tongor-tingor-kerdan  - پرتاب کردن سنگ – کنایه از به دنبال بهانه گشتن(سُک سُک کردن)

تینگر وندن : tingor-vanden  - سنگ انداختن – اذیت کردن

  تینگری : tingori  -  ریگ – سنگ کوچکتر از تینگر

  تی نه پاک : te- na- pak  - چشم ناپاک – بدنظر

تینیدن  : teyniden  - (توی نیدن) – چکاندن

تینیدن  : teyniden  - تنیدن – بافتن – نقشه کشیدن

تینیدن  : teyniden  - تکان دادن – (درخت ، گونی )

تینیده  : teynide  - بافته شده – تکان داده شده (تکیده شدن)

تی ور بریدن  : te-var-boriden   - چشم برداشتن – غفلت کردن

تی ور داشتن  : te-var- dashten  -  چشم برداشتن – منصرف شدن- غفلت کردن

تیه  : tiya  - چشم – تیه کال: چشم سیاه – تی کال : کال

تیه  : tiyah  - صورت تعجب

تی یر  :  tiyar  - نمکدان، توبره ویژه نمک – کاربرد:سکو که گاپا ناها به تی یر ورستادی ؟

حالا گاو پای بر نمکدان گذاشت برخاستی ؟ کنایه علاج واقعه را قبل ازوقوع باید کرد.

 

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 0:32 |  لینک ثابت   • 

نشانه های آوا نگاری (فهرست 14  ت )

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

 

تیرونشووّ  : tir-neshov  - خص ونشان – تهدید

تیرونشووّ کردن  : tir-neshov-karden  - نشانه دادن – علامت گذاری کردن- تهدید کردن – خط ونشان کشیدن – برگزیدن

تّی روکنی  : te-ro-koni  - عبوری – ناخواسته – نگاه اتفاقی

تیّ ره  : te-rah  - چشم براه – مندیر- مندیل

تیره  : tira(e)  - از تقسیم بندی ایلی ست هرطایفه ازچند تیره تشکیل می شود

تیره  : tira -  سیاه – ابرسیاه –کاربرد:تیره به تیره-کاملا سیاه – ابرسیاه

تیره گرهدن  :  tira-garhden – ابرسیاه آسمان را پوشاندن

تیریک  : tirik(terik)  - نوعی زنگوله لیوان گونه وکوچک

تیّز  : tez –  تیز – تند

تیّزاو  : tez-aw  -  رودخانه خروشان – تیزآب

تیّز کردن  : tez-karden – سریع قدم برداشتن

تّی زل  : te-zel(ti-zel) – آنکه چشمهای تیزی دارد-نابینایی که ظاهرا چشمهای سالمی دارد،کنایه از شخص پررو

تیّزی تک  : tezi-tek   - برآمدگی عضله ساق پا

تیس  : tis – تیز- رُک –صاف – سرازیری

تیس ناهادن  : tis-nahaden  - به سرعت رفتن – تنددورشدن

تّی سور  : te-sur – چشم شور- آنکه چشمش شوم باشد

تیسی  : teysi  - تاکسی

تیشتر  : tishtar(tistar)  - بزماده یک ساله – کاربردآن ، تیشتربه گله : گوسفندی که از گله ای به گله دیگری رفته باشد کنایه از افرادی که به دلائلی خاص به میان طایفه دیگری رفته باشند

تیشگنیدن  : tishgeniden  - پراکنده کردن

تیّشه  :tesha(teas)  - تیشه – کاربردآن،تیّشه یه بال تاش: تیشه ای که یک سمت را می تراشد کنایه از آنکه یک جانبه قضاوت کند- وایه سرِ تیّشه زیدن: بایک سر تیشه زدن کنایه جانبداری کردن از کسی – یک جانبه قضاوت کردن

تّی شه کردن  : te-shan(sah)-karden  - (چشم سیاه کردن)- چشم دوختن به چیزی – طمع بستن – توقع داشتن

تی غره  : te-yora(ghora) – چشم غره

تی غره  : te-yora(ghora)-rahden – چشم غره رفتن

تیغشت  : tiyesht(tighesht) – تابش،افتو:تابش خورشید

تیف :tif  - گندم وجو نورسته

تیف رو  : tif-e-ru  -  محصول خوب

تیف زیدن  : tif-zedan  - رستن اولیه گندم وجو

تیف کردن  : tif-kerden  - پراکندن – بهم ریختن

تیّ کال  : te-kal  - چشم سیاه –کال

تیک وتاک  : tik-tak  -  تک وتوک

تیّ کل  : tey- kal  - بز شاخ شکسته

تیّ کندن  :  te-kanden  -  چشم کندن – سرزنش کردن – آزاردادن

تی کنده کردن  : te-kanda-karden  - سرزنش کردن – شرمنده کردن –

تیکنیدن  : tikeniden – دوشیدن شیرگاو وگوسفند

تیّ کور  : te-kur  - نابینا

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 0:32 |  لینک ثابت   • 

نشانه های آوا نگاری (فهرست 13  ت )

 

تیچ وابیدن : tich-wabiden  - ازگله جداودورشدن

تیخ  : tekh  - تیغ

تیّ خل  : te-khal  - آنکه چشمش کج باشد- غلوچ

تیّخ وابیدن  : tekh-wabiden  - سیخ شدن – راست شدن

تیّد  : ted(tid)  -  توت

تّی دربریدن  : te-dar-boriden  -  چشم دربریدن-چشم برداشتن-کنایه ازغافل شدن- غفلت کردن

تیدری  : tideri – تمشک وحشی - (tiderey)تیدره

تیدماری  : tide-mari  - گیاهی ست خارداربا دانه های ریز

تیر  : tiyar  - تی یر

تیر : tir – تیر- سرعت- چاق (درمورد گوسفندان): بزِتیریا تیربز:بزچاق کاربرد :به تیررهدن(به سرعت رفتن) –به غیررهدن – هو به یه تیر(باقی به یه تیر:آن به یک سو،بقیه هم به یک سو،بقیه هم به یک سو-درهنگام برتری دادن به کسی گویند

تیرباروّ  : tir-barov  - تیرباران

یربز : tir-boz – بزیکساله وچاق

تیربگر : tir-beger  - انتخاب بهترین(گوسفند)

تیربگرکردن : tir-berer-karden – بهترین رابرگزیدن – گوسفند چاق رابرگزیدن وخریدن

تیربند : tir-band  - دعائی ست برای محافظت ازتیر

تیربهرکردن : tir –bahr-karden  - سهم بیشتروبهتر داشتن

تیربهرکردن : tir-bahr-karden  - سهم بهترداشتن – تقسیم با انتخاب بهترین سهم

تیرتُرن  : tir-torn  - تیرانداز(تیرتر=تی تر)

تیرتفنگ  : tir-tofang – تیرِ تفنگ – گلوله

تیروتوسی : tir-towsi(t.tawsi)  - تیروساج نان پزی - بساط نان پزی

تیروتوسی کردن : tir-towsi-karden  - مهیا کردن تیرنان پزی وساج پزی – نان پختن

تیرچلوله : tir-cholila(e)   - چوب کوچک نوک تیزبه خارهای تیرگونه خارپشت هم گویند

تیردار : tir-dar  -  تیروکماندار-صیاد- تیرکمووُدار:تیردارزناس کاش صیاداورابزناد

تیردرآوردن : tir-deraworden  -  تقسیم کردن محصول پاک شده خرمن بین شرکاء-بدین صورت که محصول را به تعداد مساوی تقسیم می کنند سپس یکی ازجمع دورشده ودیگران هرکدام وسیلها ی چون کارد، ... انتخاب می کنند شخص غایب بر می گردد ووسائل انتخاب شده رابرروی سهم ها می نهند. بدین روش سهم هرکدام مشخص می شود

تیرراست : tir-e-rast  - چوب راست وبلند تیز- تیرمستقیم :تیرراست بت ندرا-کاش تیرراستی برتو اصابت نکند(برتوبلایی نرسد)

تیررس  : tir-ras  - منظره مقابل – آنچه درمقابل دیدباشد

تیرزوین کردن : tir-zavon-karden – جداکردن چاق ولاغرگوسفندان- فروش لاغرها ونگهداری چاق ها

تیرسُهر : tir-e-sohr  - تیرسرخ – تیرکاری- زخم کشنده

تیرک  : tirak  - بندهای دوطرف سیاه چادر که برزمین کوبند

تیرکردن : tir-kardan – نشان کردن- انتخاب کردن بهترین (گوسفند) – تحریک کردن- برانگیختن کسی(تیربگرکردن)

تیرکشیدن  : tir-kashiden – درد گرفتن اعضای بدن که انگارسوزنی درآن فرورفته باشد.انقباض عضلانی

تیرگروّ  : tir-gerov – بهترین را انتخاب کردن

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

نوشته شده توسط پوراندخت در 10:55 |  لینک ثابت   • 

 

نشانه های آوا نگاری (فهرست 12ت )

تهم رهدن  : tohm-rehdan  -  تخم افشاندن – کاشتن

تهمی  : tohmi  -  گندم تمی -گندم قابل كاشتن يا زمين قابل بارور شدن را ميگويند

تهنا  : tehna  -  تینا- تیّنا - به معنی تنها

تهنیده  : tohnide  -  ازحالت طبیعی خارج شده – بی علف (مرتع)- بیمار- خسته وکم رمق – لاغر -  میش تهنیده : میش بیماروکم رمق –وارگه تهنیده : منزلگاه بی علف

تهور  : tahvar  -  استقامت – طاقت

ته وه  : tawa  - تابه نان پزی

تهی زهله  : tohi- zahla  -  خالی از جرات – ترسو

تی  : toy  -  قطره (توی)

تی  : te(ti)  -  چشم – زغال برافروخته – چوب کوچک مشتعل  که از آتشدانی برای افروختن آتشدان دیگری برند- مهره رفع چشم زخم وپیرونی – کاربردآن:انگشت به تی کردن-آنگشت درچشم کردن کنایه از به رخ کشاندن- ثابت کردن -  به تیّ رهدن – انگست به تی کردن – به تیّ ویدن : به چشم آمدن کنایه از حسادت ورزیدن – تی به تنگه بیدن : چشم بردست دیگران داشتن – توقع یاری داشتن

تی  : tay  -  تک – تنها

تی  :ti  - تکه – کمی – یه تی او : یک کمی آب – لقمه

تیّ او اوردن : te-aw-averden  - چشم آب آوردن – چشم به آب مروارید مبتلا شدن

تی ّ بریدن  : te-boriden   - چشم داشتن کنایه از قطع امید کردن – صرف نظر کردن

تیّ بسته  : te-basten  -  چشم بسته – غافل

تیّ به یک  : te-be-yak   - چشم برهم نهاده – چشم بسته

تیّ پرکردن  : te-per-kerden   -  خیره نگریستن

تیّ پیّسه کردن  : te-pesa- kerden   - خیره شدن – کنایه از تهدید کردن – خشمگینانه نگریستن – طمع بستن

تیّ پیّل کردن  : te-pel- kerden  -  تیّ پرکردن -: چشم غره رفتن ، چپ نگاه كردن ، به تهديد نگريستن

تیّ پیّلی نیشتن  : te-peli- niyasten  -   خیره نگریستن –

تیت  : tit  -  مخفف تی تین

تیت : tit  - کوچک – کمی – مقداری(تی)

تیّ ترس  :  te-tars  - زهرچشم

تیّ ترس دادن  : te-tars-daden   - ترساندن – زهرچشم گرفتن

تیتک  :titak  - پرنده ای که شبها خواند

تیتم  : titom  -  باریکه – کاربردآن - تیتم ره : کوره راه – راه باریک

تیتمک  : titomak  - دیدمک

تیتن او  : titen-aw   -  (نیشگون بر آب ) – سنگ بر سطح آب پرتاب میشود بگونه ای که با فاصله ضربه هایی بر آب زند که انگاراز آن نیشگون میگیرد. بازیکن اول سنگ کوچک وصافی برمی دارد واز دیگری می پرسد: تیتن او چند تیتن او دیگری جواب میدهد .برنده کسی است که بتواند ضربه های بیشتر بر آب زند

تیتنیدن  : titeniden   -  نیشگون گرفتن

تیته متال  : tite-matal   - سوزن ونخ کنایه از دنباله مطلب (توته متال)

تی تی : ti-ti   - هنگام صدا زدن وخواندن بزغاله گویند

تی تیا  : titiya  -  توتیا – سرمه

تیّ تیّ کردن  : ti-ti-kerden   -  چشم چشم کردن – بانگاه به دنبال چیزی گشتن – جستجو کردن – چشم براه بودن

تیّ جمنیدن  : te-jomniden  -  چشم جنباندن کنایه از اشاره کردن – موافقت کردن

تیچستن  : techesten  -  با سرعت دور شدن(گوسفند از گله )- جداشدن – پراکنده شدن

تیچنیدن  : tichniden  -  تاراندن – به سرعت دور کردن – چی گرگ که زنی رورگردنس تیچنه : مانند گرگی که بزنی بر گردنش به سرعت دور می شود(می گریزد)

 

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

 

نوشته شده توسط پوراندخت در 0:48 |  لینک ثابت   •