تبليغاتX
تاریخ وفرهنگ بختیاری

چهارشنبه پانزدهم خرداد 1387

گویش بختیاری درزبانزدها

 

ü      باج سویل سُونِه

Baj sevil suneh        

باج سبیل میگیرد

ü      بارتم نید که وادس چپ کار کنم

Bartom nid keva dase chap karkonom

عادت ندارم که با دست چپ کار کنم

ü      بالُمِه چرخ اشکناددلمه زمونه

Balome charkh eshkenad delome zamuneh

بال مرا چرخ شکست ودلم رو زمانه این لّخ از شعری است که درمردم رایج است

ü      بازی بازی نومس نهاد قاضی

Bazibazi nomes nehad ghazi        

الکی الکی نامش رو قاضی نهادند

ü      باافتو اوید وا افتو رهد

Ba aftao evyd ba aftao rahd

با آفتاب آمد      با آفتاب رفت  (یعنی عمرش کوتاه بود)

ü      باد آورد خدا سی هوشه چین

Bad everd khoda si huche chin

باد را خدا آورد که خوش چین کارش رو بکند

عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد

ü      بادوّس مِین کّلّس

Badvas  min kalas

باد در کله اش افتاد

ü      بایِم تّل جاس مِنِه جنگله

Bayom tal jas mine janglge

بادام تلخ جایش در جنگل است

کنایه از اینکه جنس بد هرگز ببازار نخواهد آمد

ü      باج گر ز باج دهی نیترسه

Baj ger zebaj dehi nitarse

باجگیر از باج دادن هراسی ندارد

ü      بُردیسِه سی خُوتُ

Bordiseh si khot

آنرا برای خودت بردی

ü      بُردیسِه تا آسماری دس زس نیو ورداری

Bordiseh ta asemari daszes nivord ari

تا کوه آسماری اورابردی         باز دست ازاو بر نمیداری

ü      بُرده واّ بُوس

Bordeh va baos

او به پدرش برده است

ü      بُرگنِهِ وّنّد

Borgeneh vand

ابرو را بالا انداخت

ü      برد زمونه هنی وچهره س نخرُده

Barde zamune hani ve chahras nakharde

هنوز سنگ زمانه به کمرش نخورده است

ü      بِرِشتُم وسُهدم سِت

Bereshtomo sohdom sit

سرخ شدم سوختم از داغت

ü      برنه که ول کنی دا خوسه ایجوره

Behane ke vel koni da khose eijureh

بره را که رها کنی خودش مادرش رو می یابد

ü      بّر اّفتو بشین سانهِ بپا

Bar aftao beshin sane bepa

در آفتاب بنشین و سایه رو تماشا کن

ü      بُزنِ وپا خُس اِیکشِن وِِ دار مِیشِن وا پا خوس

Bozen vepa khos eikeshen vedar mishen va pa khos

بزرا با پای خودش بدار میکشند ومیش راهم با پای خودش

من اگر نیکم اگر بدتوبرو خودرا باش ، که گناه دگری برتو نخواهند نوشت

ü      بُز که اّجِلِس ایا نون شونه خوره

Boz ke ajales eya nun shune eikhoreh

بز که اجلش آمد نان چوپان رو میخورد

ü      بجور جاته بنه پاته

Bejur jateh beneh pateh

اول جایت را پیدا کن بعد پایت رو بگذار

هرکه اول بنگرد پایان کار ، اندر آخروانگردد شرمسار

ü      بّسکی باد خُوبِید بارُون اّم گِلِس وّس

Baski bad khu bid barunam vas be geles

از بس باد خوب بود باران هم بهمراهش آمد

(کنایه از روی هم آمدن مشکلات)

ü      بّدِتِه بِفرشِن بِه آسِیوُ           خُووته بِفرشن به میلسِ

Badete befrshn be asiyao khuneteh befrshn be myles

پسر بدت را به آسیاب بفرست وپسر خوبت را به مجلس بزرگان

که هرچیزی بجای خویش نیکوست ، جهان چون خط وخال وچشم وابروست

ü      بّعدِ پائیز و کُله نِمِدی

Bahde poeizo kolah nemedi

بعداز رفتن پائیز کلاه بر سر می نهی

نوش داروئی وبعداز مرگ سهراب آمدی ، سنگدل این زودتر میخواستی حالا چرا

 

برگزیده ازکتاب گویش بختیاری تالیف :  آقای عبدالعلی خسروی

نوشته شده توسط پوراندخت در 15:32 |  لینک ثابت   • 

جمعه سیزدهم اردیبهشت 1387

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 6 ب )

 

بن دوه گرهدن  : bon –du(h)-garhden   -  ذوب کردن کره وگرفتن دوغ آن

بند وابیدن  : band-wabeden   -  بسته شدن ، قطع شده ، پای بند شدن

بنر  : be-nar   -  مخفف بنیهر ، نگاه کردن

بن زم  : bon-e-zom   -  دوتیرک بالا وپایین تمدار، به بالایی : بن زم جلو وبه پایینی : بن زم پایینی گویند، چوتمدار= سردار

بن سیزن  : ban-sizen   -  بند سیزن

بنشین  :  beneshin  -  جای سکونت

بنک  : be- nok   -  درشخم زدن نوک گالایین شیاری سطحی برزمین گذارد، شخم نامطلوب

بن کو  : bon-ku   -  خویشاوندان که دراملاک شریک یا همجوار باشند ، املاک شراکتی

بنگ  : bong(bang)   -  بانگ ، اذان

 بنگ بو  : bang-e-bow   -  (بانگ پدر) فریاد وشیون در مرگ عزیز

بنگ رس  :  bong-ras   -  مسافتی که بانگ برود

بنگ زیدن  :  bong-ziden   -  بانگ زدن

بنگشت  :  bengesht(d)   -  گنجشک

بنگ کردن  : bong- kerdan   -  صدازدن ، کمک خواستن

بنگ گدن  : bong- goden   -  اذان گفتن

بنگ ورآوردن  : bong-ver-averden   -  بانگ برآوردن در مرگ کسی ، فریاد زدن

بنگ ورستادن  : bong-verestaden   -  بانگ برخاستن ، درهنگام شنیدن خبر مرگ کسی شیون کردن

بنگه  : bon- gah   -  سرچشمه ، سرچشمه جوی

بنوش  : benawsh   -  بنفش

بنووّ  : be-nov   -  نوبت نگهداری چوپان ، بدین گونه که وقتی چندنفر مشترکا" چوپانی بگیرندوعده می نهند که هرکدام مدت معینی اورانزدخود نگهدارنداین مدت را بنووّ آن کس گویند

بنه  : bene   -  بنیهر مخفف بنگر

بنه  : bone   - بارو وسایل

بنه  : bane   -  وسیله توری بافته شده از موی بز برای حمل محصول دروشده

بنه بستن : bone- basten   -  باروبنه ر ابستن ، آماده کوچ شدن ، پهن شدن بوته (خیاروگوجه ) بر زمین

بنه کن  : bone-kan   -  ریشه کن

بنه کن وابیدن  : bone-kan-wabeiden   -  ریشه کن شدن ، برای همیشه به جایی دیگر رفتن

بنه گه  : bone_gah   -  جایگاه ، یکجا نشین

بن هلی  : bon- holi   -  گرده

بنه وار  : bone-war   -  جای برافراشتن سیاه چادر، ده

بنه وندن  : bone-vanden   -  بته انداختن ، روییدن غله

بنیچه  : bonicha   -  بنیان ، خانواده ، نوعی مالیات بوده است

بو  :  bow   - پدر(بئو= بوه)

بو  : bu   -  بوی ، بوی لیش – بوی بد ، بو به ره ناهادن ، کنایه از اهل فهم ونصیحت بودن- بو کف دست ناهادن: بو ناهادن

بو برنگ  : bu-bereng   - بو وخاصیت ، عرضه

بوت  : but   -  تنه درختی که درون آن را در طول چون جوی برای خوردن آب حیوانات یا رساندن آب به آسیاب درآورده باشند

بو دا  : bow- da   -  پدر مادر ، پدربزرگ مادری

بو دادن  : bu-daden   -  بوی دادن ، تف دادن

بو دل  : bu-del   -  بوی دل ، عزیز دل ، جان دل ،درموقع ناز کردن کودک گویند

بور  : bur   - سرخ ، سرخ مایل به قهو ه ای

بورچال  : bur-chal   -  اسب بور پیشانی سفید، آدم گیج ومنگ

بورکنیدن  : burkeniden   -  بغض کردن

بورنکین  : burnekin   -  انتظار

بورنکین دار  : burnekindar   -  منتظر

بوروی  : borovi   -  بورانی

بورهستن  : burehesten   -  روییدن

بوسیره  : bowsir   - پدر همسر، خسی ، این کلمه کاربرد کمی دارد

بوف  : buf   -  تشکجه کاهی درون تهده (گهواره)

بوف زیدن  : buf zaden   -  تاول زدن

بوق علمی  : bugh-alami   -  کنایه از :باریک وبلند قد

بوکردن  : bu-karden   -  بو کشیدن، فاسد شدن، بودادن

بوکرده  : bukarden   -  فاسد شده

بوکشیدن  : bu-kashiden   - بو را استشمام کردن ، آنکه چیزی را دریابد

بوکف دست ناهادن  : bu-kaf-e-dast-nahden   - بوناهادن : بوکردن ، ازبین بردن ،تمام کردن ،از غیب خبر داشتن

بونه  : buna   -  بهانه

بونه واوندن  : bu-wa-vavnden   -  از بهانه انداختن

بو ور داشتن  : bu-wor-dashten   -   بوی بد گرفتن ، گندیده شدن

به آره وندن  : be-aroh-vanden   -  آره

به اشکم زیدن  : be-eshkam-zaden  -  به شکم زدن

به او زیدن  : be-aw-zaden   -  به آب زدن ، از رودخانه گذشتن ، کنایه (خودرابه خطرانداختن )

به او وستن  : be-aw-vasten   -  درآب افتادن وشنا کردن، غرق شدن

به او وندن  : be-aw-vanden   -  در آب انداختن ، نیست ونابود کردن ، به هدردادن

به بارت  : be-bart   -  دم مرگ ، دم کارد، گا که به بارته : گاوه در حال مرگ است

به تاز  : be-taz   -  به تاخت ، شتابان

به تک وکرا  : be-tak-o-kora   -  تک وتنها ، تک وتوکی

به تنگ  : be- tang  - دل نگران ، دلواپس ، سی گئوم به تنگم : برای برادرم ناراحتم

به تی خو دیده  : be-te-kho-dida   -  به چشم خود دیده

به تیگ زیدن  : be-tig-zaden   -  برپیشانی زدن ، کنایه از :به رخ کشیدن ، باعث حسادت شده

 

برگزیده ازکتاب واژه نامه زبان بختیاری  تالیف :  آقای ظهراب مددی

نوشته شده توسط پوراندخت در 0:37 |  لینک ثابت   • 

یکشنبه هجدهم فروردین 1387

واژه ها در زبان بختیاری

نشانه های آوا نگاری (فهرست 5 ب )

 

بلا کردن  : bela-kerden    -  گم کردن

بلا گردوّ  : bala-gardov   -  بلاگردان، قضاگردان

بلا نسوت  : bala-nesvat   -  بلانسبت

بلاواره وابیدن  : balaware-vabiden   -  آوراه شدن

بل بشو  : belbeshu   - آشوب ، بل بله شو هم گویند

بل بل  : bal-bal(pal-pal)   - نانی است که کودکان پس ازنان پزی مادر می پزند،بل بلی

بل بل  : bel-bel   - سو سوی چراغ

بل بل او  : bol-bol-aw   - چشمه ای که آب آنبا قل قل بیرون می آید

بل بلو  : balbal-e- gush   - گیاهی ست با برگهای پنجه پنجه ای و کرکدارکه بیشتردرکنار جویها می روید= پشمینه

بلست  : belest  - وجب ، واحد سنجش طول

بلشت  : belesht   -  قیافه شکل ، بلشت ادمی : شکل آدمی (ملشت )

بلشه  : bolesha   -  فتنه گر، توطئه گر

بلشه  : boleshe   -  آن چه پس از ذوب کره در هنگام تهیه روغن در ته دیگ می ماندکه آن را سرخ کرده، می خورند، بلشه روغن

بلغ  : bologh   -  صدای آب هنگامی که سنگ درآن اندازند، دمیدن در آب خصوصا هنگام آشامیدن

بلغ زیدن  : bologh-zedan   - دمیدن غیر عمد درآب یا هر مایعی هنگام آشامیدن

بلک  : balak   -  آفتابگیر کلاه ، نرمی لاله گوش

بلک  :  balk   -  بلکه

بلکدار  : balak-dar   -  کلاه لبه دار، کلاه آفتابگیر داشته باشد

بلکل  : belkol   -  کلا"، تماما"(بن کل benkol )

بلکم  : bolkom   -  پرمدعا ، پرکام

بل کندن  :  bol- kanden   -  از جا پریدن ناگهانی براثر ترس ، کنایه از عصبانی شدن

بلکه  : belkeh   -  تحفه ، هدیه

بلکه بردن  :  belkeh-borden   -  بردن هدیه برای عروس

بلکه بندوّ  : velkeh- bandov   - بلکه بندان ، مراسم دادن هدیه به عروس که نشانه قطعیت یافتن نامزدی ست

بلگ  : balg   - برگ درخت ، رشته : آش رشته ، کاربرد نونم بلگ چه درختیه : نمیدانم برگ چه درختی ست کنایه از اصل ونسب او بی خبرم( نمی دانم کیست )

بلگ پشت پا  : balg-e-posht-e- pa   -  آش رشته که چندروز پس از رفتن مسافر می پزند

بل گر  : bol- ger   -  گیرنده توپ در بازی چوتل حریفان برای تصنیف روحیه او گویندبل گر کور: گیرنده توپ کور باد

بل گرهدن  : bol-geraden   -  توپ یا چیزی را ازهوا گرفن، ازجاپریدن بر اثر ترس یا عصبانی

بلگه  : balga   - برگه ، برگه پایان خدمت

بلند کردن  : bolond kerden   - بلند کردن ، طولانی کردن ، برداشتن : دزدیدن ، بیدار کردن

بلند نشین کردن  : bolond- neshin-kerden   -  نشست و برخاست کردن ، معاشرت کردن

بلنگ بلنگ کردن  : beleng-beleng-kerden   -  پخش کردن ، پراکنده کردن

بلوری  : boluri   -  خرخره : تشنی ج – بلوریس کلوس زاله : گردنش مثل کرفس نورسته سفید وزیباست

بلوک  : boluk   -  حکومت ، قدرت

بلهر  : belher   -  گیاهی مانند کرفس ولی بدبو وتلخ

بلیط  : balit   - بلوط، میوه بلوط

بمونی  : be-muni   -  بمانی، نام دختر. (وقتی خانواده ای نوزادانش بمیرند نام بمونی بر کودک تازه متولد شده نهند به امید این که بماند.وقتی هم خانواده ای دختر زیاد داشته باشد نامهای چون : بسی ، دهدربس (ختربس)، هیم بس (همین بس)، زیاتی (زیادی)

نخاسته (نخواسته ) ودخیل نهند

بن  : ban   -  درخت ومیوه بن ، پسته کوهی

بن  : bon   -  بیخ ، ته ،کنار ، بغل ، کاربرد ، بن برد بیدن : (کنار سنگ بودن کنایه بدبخت وبیچاره بودن )، بن چاله : ( کنار آتشدان)

بن  : ben   -  مخفف بنیر، بنگر

بنا شادی  : be-na-shadi   - به ناشادی

بن تو  : bon-tu   -  انتهای خانه

بن توک  :  bon tuk   - روغنی که پس از ذوب کره تا ظرف می ماند که به آن آرد می افزایند و میخورند- بدو – بدو

بنجوکهی  : bonjo-kohi  -  گیاهی که از آن صمغ گیرند